आजाद हिंद फौज चे सेनानी आणि जय हिंद नारा चे जनक सय्यद आबिद हसन सफरानी (१९११-१९८४)

 11 एप्रिल जयंती -

आजाद हिंद फौज चे सेनानी आणि जय हिंद नारा चे जनक सय्यद आबिद हसन सफरानी 

(१९११-१९८४)

◆◆◆◆◆◆◆◆◆◆◆◆

सय्यद आबिद हसन सफरानी यांचा जन्म **११ एप्रिल १९११** रोजी आंध्र प्रदेशातील **हैदराबाद** येथे झाला. त्यांनी भारतीय राष्ट्रीय सैन्य (आझाद हिंद फौज) चे सैनिक म्हणून ब्रिटिशांविरुद्ध लढा दिला. त्यांच्या वडिलांचे नाव अमीर हसन आणि आईचे नाव फक्रुल हाजिया बेगम होते. त्यांचे मूळ नाव **जैनुल-आबिदिन हसन** होते. त्यांची आई फक्रुल हाजिया या एक स्वातंत्र्यसेनानी होत्या. आबिद यांनी आपल्या आईचा वारसा पुढे चालवत भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीत प्रवेश केला.

सविस्तर कायदेभंग चळवळीत सहभागी होण्यासाठी त्यांनी आपले महाविद्यालयीन शिक्षण सोडले आणि १९३१ मध्ये ते **साबरमती आश्रमाला** पोहोचले, जिथे त्यांनी काही काळ व्यतीत केला. पुढे त्यांना असे वाटले की केवळ सशस्त्र लढाच भारताला स्वातंत्र्य मिळवून देऊ शकतो. त्यामुळे त्यांनी क्रांतिकारकांसोबत काम करण्यास सुरुवात केली. क्रांतिकारी संघटनेचे सदस्य म्हणून त्यांनी नाशिक कारागृहातील तेल शुद्धीकरण कारखाना (refinery) नष्ट करण्याच्या प्रयत्नात भाग घेतला. या कृत्यामुळे त्यांना एक वर्षाच्या कारावासाची शिक्षा झाली. मात्र, 'गांधी-आयर्विन करारा'मुळे त्यांची मुदतपूर्व सुटका करण्यात आली.

त्यांनी सुमारे एक दशक भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या उपक्रमांमध्ये भाग घेतला. त्यानंतर ते अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेण्यासाठी जर्मनीला गेले, जिथे त्यांची भेट भारतीय राष्ट्रीय सैन्याचे नेते **नेताजी सुभाषचंद्र बोस** यांच्याशी झाली. त्यांनी १९४२ पासून सुमारे दोन वर्षे नेताजींचे सचिव म्हणून काम केले आणि जगभर मोठा प्रवास केला. ८ फेब्रुवारी १९४३ रोजी पाणबुडीतून (Sub-marine) केलेल्या साहसी प्रवासात आबिद नेताजींच्या सोबत होते.

आबिद यांनी **'जय हिंद'** ही घोषणा तयार करून ती लोकप्रिय केली, ज्याने देशाला प्रेरणा दिली. तसेच, जर्मनीमध्ये असताना त्यांनीच सुभाषचंद्र बोस यांना **'नेताजी'** ही पदवी देण्यास सुरुवात केली. त्यानंतर सुभाषचंद्र बोस संपूर्ण देशात 'नेताजी' म्हणून लोकप्रिय झाले आणि ओळखले जाऊ लागले. पुढे नेताजींनी आबिद यांची भारतीय राष्ट्रीय सैन्याच्या **'गांधी ब्रिगेड'** चे कमांडर म्हणून नियुक्ती केली. भारतीय राष्ट्रीय सैन्याच्या इतर कमांडर्ससोबत आबिद यांनाही ब्रिटिशांनी अटक केली होती आणि त्यांनी काही काळ तुरुंगात घालवला.

१९४७ मध्ये भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यावर, जवाहरलाल नेहरूंच्या विनंतीवरून आबिद परराष्ट्र मंत्रालयात रुजू झाले. त्यांनी पीकिंग (आताचे बीजिंग) आणि कैरो येथे प्रथम सचिव म्हणून काम केले. त्यांनी दमास्कस, बगदाद आणि डेन्मार्क येथे कौन्सुल जनरल (Consul-General) म्हणूनही सेवा बजावली. सय्यद आबिद हसन साफ़्रानी निवृत्तीनंतर आपल्या मूळ गावी हैदराबादला परतले, जिथे **१९८४** मध्ये त्यांनी अंतिम श्वास घेतला.

◆◆◆◆◆◇◆◆◆◆>

संदर्भ - THE IMMORTAL 

-- SYED NASEER AHAMED

संकलक तथा अनुवादक लेखक -- अताउल्ला खा रफिक खा पठाण सर

टूनकी बु.तालुका संग्रामपूर जिल्हा बुलढाणा महाराष्ट्र

मो 9423338726